Vous êtes ici

Minder plastic voorwerpen voor eenmalig gebruik dankzij Single Use Plastic!

Sinds 3 juli 2021 zijn de eerste maatregelen van de Europese richtlijn 2019/904 Single Use Plastic, bekend als ‘SUP’, geïmplementeerd. Zij verbieden het gebruik van een tiental plastic wegwerpartikelen en reglementeren het gebruik van een groot aantal plastic wegwerpartikelen.

Terwijl 85% van het zwerfvuil op zee plastic is, bestaat 70% van het plastic zwerfvuil dat op de Europese stranden aanspoelt uit rietjes, borden, bestek, ballonsteeltjes, wattenstaafjes, plastic roerstaafjes, etensbakjes, ... en ook visgerei (bron: communiceren De Europese Commissie)

Deze nieuwe richtlijn heeft als doel de door deze voorwerpen veroorzaakte verontreiniging te verminderen via allerlei maatregelen, waarvan hier een overzicht wordt gegeven.

Afval verminderen, een echte noodzaak …

3 miljoen per jaar zijn de geraamde kosten van de Brusselse waterbeheermaatschappij (BMWB) om te zorgen voor de behandeling van zwerfvuil dat in het water is geloosd en dat niet meer kan worden gerecycleerd.

Met haar campagne ‘Hier begint de zee’ vestigt de vzw Coördinatie Zenne de aandacht op de weg die wordt afgelegd door afval dat op de grond wordt gegooid en vervolgens door de regen of de wind wordt meegevoerd naar de rivieren die naar de zee leiden. Ook bestaat het risico dat het afval door dieren wordt opgegeten en verwondingen of de dood veroorzaakt. Ten slotte verstoppen sommige afvalstoffen, zoals tampons, wattenstaafjes, sigarettenpeuken die overvloedig in toiletten worden gegooid, de leidingen, pompen of filters van waterzuiveringssystemen. Het probleem is van dien aard dat de Haven van Brussel schoonmaakboten en fuiken inzet om te proberen dit afval te verwijderen ...

Eenmaal in zee blijven deze plastics in het milieu achter of worden ze afgebroken tot microplastics. Wist u dat het 450 jaar duurt voordat een plastic fles in zee is afgebroken? Duitse onderzoekers hebben plastic zakken bovengehaald die 20 jaar geleden in water waren ondergedompeld, maar nu praktisch intact zijn! (te lezen op rtbf.be (FR))

Bron: FOD Volksgezondheid, op basis van cijfers van de NOAA

De infografie is een horizontale, langwerpige rechthoek die een dwarsdoorsnede van de oceaan voorstelt.

De bovenkant van de rechthoek bevat de titel van de infografie: Hoe lang vóór afval in zee is afgebroken?

Onder de titel wordt het wateroppervlak afgebeeld door een golvende lijn, zoals de golven van de zee.

De onderkant van de infografie stelt de oceaanbodem met waterplanten voor. 

Tussen de bodem van de oceaan en het wateroppervlak is de rechthoek blauw gekleurd. Er zijn kleine visjes getekend. 

Helemaal onderaan de infografie staat in kleine letters de volgende zin vermeld: "geschatte tijd om af te breken tot basisfragmenten. Dit is vaak (nog) geen afbraak tot minerale of organische componenten die weer in het milieu kunnen worden opgenomen". 

In dit blauwe oppervlak dat het water voorstelt, zijn negen cirkels getekend. De cirkels zijn verhoudingsgewijs groter als de afbraaktijd langer is. De cirkels zijn kleiner wanneer de afbraaktijd korter is. 

De eerste cirkel bevat een tekening van een appelklokhuis die hoort bij de term "appelklokhuis – 2 maanden". 

De tweede cirkel bevat een tekening van een wegwerpbabyluier die hoort bij de woorden "wegwerpluier – 450 jaar". 

De derde cirkel bevat een tekening van een blikje, gekoppeld aan de woorden "aluminium blikje –  200 jaar". 

In de vierde cirkel worden sigarettenpeuken weergegeven die geassocieerd worden met de woorden "sigarettenpeuken – 1 tot 5 jaar". 

In de vijfde cirkel wordt kauwgom getekend. Daar horen de woorden "kauwgum - meer dan 25 jaar" bij.

De zesde tekening stelt een haak voor en hoort bij de woorden "vislijn – 600 jaar". 

De zevende cirkel bevat een tekening van plastic flessen met de woorden "plastic flessen – 450 jaar". 

De achtste cirkel bevat een tekening van flessen die hoort bij de woorden "glazen flessen – onbepaald". 

De laatste cirkel bevat een tekening van een plastic zak met de woorden "plastic zak – 10 tot 20 jaar". 

Wat verandert er concreet?

Sommige maatregelen zijn soepel, andere zijn streng, sommige zijn gericht op bewustmaking en voorlichting, terwijl andere het gebruik van het voorwerp gewoon verbieden. Het doel? Uiteindelijk minder plastic wegwerpartikelen gebruiken in heel Europa! De maatregelen zijn als volgt:

Verbod op de verkoop van het product

Europa is van mening dat er voldoende alternatieven zijn voor dit soort van plastic voorwerpen voor eenmalig gebruik. Daarom is het gebruik ervan nu verboden.

Wattenstaafjes

Bestek en borden

pailles

Rietjes

Roerstaafjes

EPS-verpakkingen voor kant-en-klaarmaaltijden en meeneemmaaltijden

LBekertje van EPS

Ballonstaafjes

Alle voorwerpen gemaakt van oxo-afbreekbaar plastic (dat gemakkelijk wordt afgebroken tot microplastics).

Voor levensmiddelenverpakkingen en -bekers zijn alleen die van geëxpandeerd polystyreen (EPS) op Europees niveau verboden. Alle andere plastic verpakkingen en bekers zijn nog steeds toegestaan, maar vallen onder de maatregelen ter beperking van het verbruik.

Beperking van het verbruik

Voor bekers en recipiënten die voor onmiddellijke consumptie bestemde levensmiddelen bevatten, zoals yoghurtpotjes, kant-en-klaarverpakkingen voor salades, voorverpakte boterhammen of sandwiches, bakjes voor meeneemmaaltijden, soepkommetjes, frikadelschaaltjes, enz. zijn maatregelen vereist om het gebruik ervan te beperken. Hierdoor kan Europa zijn inspanningen niet beperken tot geëxpandeerde polystyreenverpakkingen alleen.

Ongeacht het soort van plastic moet deze beperking ‘ambitieus en duurzaam’ zijn. De lidstaten moeten Europa op de hoogte brengen van de maatregelen die zij van plan zijn te nemen om de doelstelling te bereiken. De maatregelen zullen in 2026 worden geëvalueerd en de beperking zal worden berekend op basis van het verbruik in 2022.

Gobelets en platique

Bekers (alle soorten van plastic)

Verpakkingen (alle soorten van plastic) voor kant-en-klaar/meeneemmaaltijden: zakjes, bakjes, potjes ...

Ook bioplastics en met kunststof bekleed karton (bijvoorbeeld bepaalde bekertjes en bakjes voor voedingsmiddelen) vallen onder de maatregelen van de richtlijn, waarvan de richtsnoeren de definitie van dit soort verpakkingen preciseren. Het doel is te voorkomen dat producenten terugvallen op wegwerpalternatieven zoals bioplastic bekers en bestek.

Het kan niet genoeg worden herhaald dat herbruikbare alternatieven en bulkgoederen nog steeds de beste oplossingen zijn voor het milieu, veel beter dan wegwerpartikelen, zelfs als ze van hout of gerecycleerd materiaal zijn gemaakt!

Stijging van de inzamelingspercentages

De landen moeten tegen 2025 77% van de plastic flessen inzamelen voor recycling (90% tegen 2029). Om dit te bereiken kunnen zij besluiten specifieke inzamelingsdoelstellingen vast te leggen, statiegeld in te voeren, enz. Ook zullen de doppen aan de flessen moeten worden bevestigd om te voorkomen dat zij in het milieu terechtkomen.

Verplichting om gerecycleerd plastic te gebruiken voor flessen

PET-flessen moeten tegen 2025 ten minste 25% gerecycleerde kunststof bevatten (en 30% tegen 2030 voor alle drankflessen, PET of niet). Dit tarief wordt berekend per land en niet per fles. Niet alle flessen zullen dus gerecycleerd plastic bevatten, terwijl andere gemaakt zullen zijn van 100% gerecycleerd plastic. Deze praktijk wordt reeds toegepast voor sommige merken van water of frisdrank.

Verplichte etikettering van bepaalde producten

Sinds juli 2021 moeten maandverband, tampons en hun inbrenghulzen, doekjes, tabaksproducten (sigaretten) en bekers voor dranken worden voorzien van informatieve etikettering. Die informatie omvat bijvoorbeeld de wijze waarop het product moet worden verwijderd, de milieueffecten van een onjuiste verwijdering van het voorwerp (achterlaten in de natuur...) of de aanwezigheid van kunststoffen in het product. Aangezien alternatieven moeilijker toe te passen zijn om het gebruik van deze producten te vermijden (het is moeilijk om het stoppen met roken op te leggen als alternatief voor minder sigarettenpeuken, enz.), vertrouwt Europa meer op de bewustmaking van de consument dan op een verbod, zodat deze producten niet langer in de toiletten of op straat terechtkomen.

Geplande markeringen voor de kopjes

Logo Plastique dans le produit

Logo Plastic in product

Logo fabriqué en plastique

Made of plastic

Afval zoals wegwerpbekertjes heeft wellicht meer voor de hand liggende alternatieven. Ze kunnen worden vervangen door herbruikbare bekers, zoals bijvoorbeeld op festivals steeds vaker het geval is. Andere initiatieven ontstaan in de Brusselse horeca rond meeneemmaaltijden en -dranken die voortaan in herbruikbare verpakkingen worden aangeboden.

Uitgebreide betrokkenheid van de producent

De producenten wordt ook gevraagd afval te beheren zoals sigarettenfilters, ballonnen, pakjes en inpakpapier, zakjes en wikkels voor kant-en-klaar voedsel, drankverpakkingen en hun sluitingen, doekjes, maandverband, boodschappentassen en visgerei. Van de producenten wordt verwacht dat zij maatregelen financieren om de milieueffecten van hun producten te verminderen.

Bewustmakingsmaatregelen

De richtlijn verplicht de Europese landen de consumenten bewust te maken van ‘verantwoordelijk consumentengedrag’. Zij worden bijvoorbeeld verzocht de aandacht te vestigen op de beschikbaarheid van herbruikbare producten en hergebruiksystemen, of informatie te verstrekken over het effect van plastic voorwerpen op het mariene milieu. 

Meer in het algemeen kan een object ook met verschillende maatregelen worden aangepakt. Dit is bij voorbeeld het geval voor bekers, waarvoor zowel een beperking van het verbruik als een verplichte markering gelden.

Wat is de rol van de staat of de regio’s?

De EU-richtlijn is geen rechtstreeks toepasselijke wettekst. Elke staat moet de maatregelen omzetten in zijn eigen nationale wetgeving.
Bijgevolg moeten in België twee soorten van maatregelen worden omgezet. Enerzijds zijn er specifieke maatregelen die in heel Europa gelden, zoals een verbod op de verkoop van bepaalde artikelen (bv. plastic rietjes). Anderzijds zijn er maatregelen met streefcijfers die per land moeten worden gehaald, zoals de ‘ambitieuze’ vermindering van het verbruik van bepaalde verpakkingen, waarvoor alleen het streefcijfer wordt gespecificeerd. Het staat de bevoegde staten en regio’s dus vrij de maatregelen te nemen die nodig worden geacht om het doel te bereiken (b.v. instructies, verbod, bewustmaking, enz.). In België is de federale overheid bevoegd om de verkoop van een product te verbieden of de samenstelling ervan te reglementeren. Een Gewest kan een gebruik verbieden (bv. bekers op een festival), meer voorwerpen inzamelen voor recycling, systemen voor hergebruik promoten enz. De federale regering en de Gewesten in België zetten dus in hun respectieve wetgevingen om wat door de richtlijn wordt vereist. 

Het goede nieuws is dat er al alternatieve oplossingen bestaan!

Niet alleen vervangt ‘herbruikbaar’ gemakkelijk ‘wegwerp’, maar het is ook minder belastend voor het milieu! Als je steeds hetzelfde voorwerp hergebruikt, komen er minder wegwerpvoorwerpen in de vuilnisbak terecht ... Dat is het geval met de herbruikbare tas, die het gebruik van 10, 20, 100, 200 ... wegwerptasjes vermijdt! Het gebruik van herbruikbare voorwerpen betekent ook een vermindering van de 170 kilo afval die we in ons Gewest nog steeds per persoon en per jaar  produceren. Aangezien het afval dat in onze witte zakken terechtkomt voor verbranding bestemd is, is de keuze voor herbruikbare producten een natuurlijke keuze.

De herbruikbare versie van het wattenstaafje is de oriculi of het oorstokje. Het is gemaakt van hout of roestvrij staal, met klein spateltje of klein lusje aan één uiteinde om het oorsmeer op te vangen. Je wast het na elk gebruik met water en zeep en laat het drogen. Zijn prijs? 5 euro!

Voor borden en bestek gaat er niets boven ‘hard’ servies. Als het een familiebarbecue is, kunt u servies huren als u er thuis niet genoeg hebt of uw gasten vragen hun eigen servies mee te brengen. Als u zich zorgen maakt over brekend vaatwerk, zijn er herbruikbare serviezen van bamboe of plastic (maar vermijd serviezen van bamboevezel met een laagje melamine).

Plastic rietjes kunnen gemakkelijk worden vervangen door rietjes van roestvrij staal. Het is ook een optie om het zonder te doen, want uiteindelijk zijn ze misschien niet zo essentieel!

Hetzelfde geldt voor plastic roerstaafjes ... een klein lepeltje volstaat, zelfs als je het moet meenemen om je ochtendkoffie in de metro te roeren.

Voor ballonnen is het echt het beste om ze te vermijden. Ze zijn niet verboden (alleen de plastic staafjes om ze vast te houden), maar een ballon die wegvliegt, komt onvermijdelijk in het milieu terecht. Een Zero Waste verjaardagsfeestje is toch leuker?   

Als u uw drankjes graag uit een beker drinkt, kies dan voor een herbruikbare beker van plastic of roestvrij staal. Sommige modellen van thermosflessen en waterflessen hebben een geïntegreerde beker. Wanneer u op stap bent, kunt u bijvoorbeeld een café uitproberen dat de Billie Cup aanbiedt, en op kantoor kunt u kiezen voor een aardewerken beker of een glas. Denk je dat het nodig is om een kop of mok te gebruiken elke keer als je drinkt?  

Restaurants bieden ook steeds meer meeneemdiensten aan waarbij herbruikbare verpakkingen worden gebruikt. 19 projecten hebben in 2020 van Leefmilieu Brussel een prijs gekregen voor het aanbieden van een systeem met verpakkingen met statiegeld voor hun meeneemmaaltijden. Bent u nog niet geregistreerd? Bekijk dan onze goede adressen voor ‘zero waste restaurants’ !

Het kan niet vaak genoeg worden gezegd, maar als het op drinken aankomt, is kraantjeswater geweldig: het is van hoge kwaliteit en hoeft niet te worden verpakt. Anders blijft de mogelijkheid van flessen met statiegeld bestaan.

Waar vervang je je doekjes door? In Brussel maakt 74% van de inwoners al schoon met vodden, doeken, lappen en ander herbruikbaar schoonmaakmateriaal. U kunt ook kiezen voor een microvezelmodel in combinatie met een ecologisch reinigingsproduct ... effect gegarandeerd!

Boodschappen worden gedaan met herbruikbare boodschappentassen. En aangezien het niet ongewoon is om een papieren zakje te krijgen bij de apotheek, de kaaswinkel of de bakker ... kan de herbruikbare boodschappentas ook meegenomen worden naar de kruidenier, de markt en naar uw kleine winkeliers! 

Moet je eten invriezen? Gebruik dan eerder gerecycleerde glazen potten of herbruikbare verpakkingen die voor dit doel gemaakt zijn. Vul ze alleen niet tot de rand met vloeistof om vriesbreuk te voorkomen. Dit voorkomt de behoefte aan plastic wegwerpzakjes. U gebruikt liever  zakjes? Vaak is het mogelijk ze af te spoelen zodat ze opnieuw kunnen worden gebruikt.

Een laatste belangrijke tip... Vervang geen plastic wegwerpartikelen door papieren of bioplastic (al dan niet biologisch afbreekbare) wegwerpartikelen. ‘Alternatieven’ zoals papieren rietjes of lepels hebben voordelen boven plastic, maar zijn over het algemeen niet veel beter. Dit blijkt uit een milieubeoordeling (FR) door het Franse agentschap voor milieu- en energiebeheer (Ademe) dat  verpakkingszakjes voor groenten en fruit vergeleek. Hieruit blijkt dat bioplastic of papieren zakken niet noodzakelijk beter zijn dan traditionele plastic zakjes. De herbruikbare tas is dat in functie van het aantal keren dat hij wordt hergebruikt. Dezelfde conclusie werd getrokken in een studie over de impact van herbruikbare bekers (FR) op evenementen in Brussel!

Lees, om al deze alternatieven in detail te ontdekken, ons artikel over herbruikbare alternatieven ... eens getest, worden ze zeker aangenomen! 

Enkele aandachtspunten

De wetgeving is alomvattend, het is een kader. Ze voorziet niet in alle gevallen of alle subtiliteiten van de markt ... In het algemeen is het toch raadzaam om aandacht te besteden aan deze enkele punten:

  • Meerlaagse verpakking (lagen zijn aan elkaar gelijmd). Zij zijn in alle gevallen moeilijk te recycleren en kunnen soms problemen veroorzaken bij de recycling (b.v. met plastic bekleed inpakpapier dat als zodanig voor inzameling zou worden aangeboden). Veel verpakkingen zijn nu echter gemaakt van geplastificeerd papier in plaats van ‘zuiver’ plastic.
  • De woorden ‘recycleerbaar’ of ‘composteerbaar’. ‘Recycleerbaar’ betekent niet dat het echt recycleerbaar is: het recyclagecircuit moet bestaan. Niet alle composteerbare verpakkingen worden ingezameld. Deze verpakkingen zijn bijvoorbeeld verboden bij de inzameling van organisch afval in Brussel (oranje zak). 
  • Biologisch afbreekbare (een vermelding die niet is toegestaan op verpakkingen) of composteerbare verpakkingen betekenen niet dat ze geen impact hebben. Als ze in het milieu worden gegooid, kunnen ze niet worden gecomposteerd en vervuilen ze de straten of rivieren!
  • Vermijd ook plastic wegwerpartikelen die bioplastic zouden zijn (normaliter verboden) en artikelen die vroeger wegwerpartikelen waren maar nu ‘herbruikbaar’ zijn. De richtlijn geeft een definitie van eenmalig gebruik, maar deze is voor interpretatie vatbaar. 

Meer informatie

In deze publicaties wordt de richtlijn in detail beschreven, dus gelieve ze indien nodig te raadplegen:

Date de mise à jour: 22/10/2021