Vous êtes ici

Inventaris van de bodemtoestand

Indicator - Actualisering : mei 2022

De inventaris van de bodemtoestand is een essentieel instrument voor het bodembeheer in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Eind 2021 bevatte de inventaris van de bodemtoestand zo’n 14.450 kadastrale percelen, wat overeenkomt met zo’n 20% van de gewestelijke oppervlakte. Bijna de helft hiervan zijn percelen die als mogelijk verontreinigd worden beschouwd. En van de 9.766 onderzochte en/of behandelde percelen wordt nu nog zo’n 59% als verontreinigd beschouwd. Maar hoe evolueert de inventaris naargelang meer en meer bodemstudies en de eventueel daaropvolgende bodemwerkzaamheden worden uitgevoerd? En wat zijn de meest voorkomende risicoactiviteiten op de sites opgenomen in de inventaris?

Het doel van de inventaris

Op het sterk verstedelijkte en in het verleden door industrie getekende Brusselse grondgebied vonden er - en vinden er nog steeds - activiteiten plaats, die aan de basis liggen van bodem- en/of grondwaterverontreinigingen. Deze verontreinigingen vormen een risico voor de volksgezondheid (bv. aantasting van de waterbronnen door infiltratie van de verontreinigende stoffen in de waterlopen of watervoerende lagen, aantasting van voor voedselproductie gebruikte gronden, de bodems van speelpleinen, enz.) en voor de ecosystemen.
Leefmilieu Brussel heeft daarom een inventaris van de bodemtoestand opgesteld die alle terreinen bevat waar een vermoeden van of een reële bodem- en/of grondwaterverontreiniging bestaat. De inventaris dient voornamelijk om: 

  • Verontreinigde sites te kunnen identificeren (al dan niet aan de hand van een bodemonderzoek) en te bepalen of de behandeling van een verontreiniging of een risicobeheer nodig is, en zodoende hun herbestemming mogelijk te maken;
  • De juridische zekerheid rond vastgoedtransacties en de ontwikkeling van nieuwe economische activiteiten te vergroten door informatie te verstrekken over de staat van de bodem van een bepaald terrein aan eenieder die die wil kennen (zoals eigenaars, kopers, notarissen, houders en aanvragers van een milieuvergunning, aanvragers van een stedenbouwkundige vergunning, aannemers die grond willen uitgraven) voordat ze zich geconfronteerd zien met eventuele sanerings- of risicobeheersverplichtingen;
  • De overheid te ondersteunen bij het maken van bestemmingskeuzes, rekening houdend met de kwaliteit van de bodem.

De inventaris is voor iedereen toegankelijk. Er zijn twee manieren om te weten te komen of een terrein al dan niet in de inventaris van de bodemtoestand is opgenomen: de kaart van de bodemtoestand en het bodemattest.

Validatie van de inventaris

Het doel van de validatie van de inventaris van de bodemtoestand is om de gedetailleerde informatie van vermoedelijk vervuilde en reeds onderzochte en behandelde kadastrale percelen waarover Leefmilieu Brussel beschikt te verifiëren. Leefmilieu Brussel doet dit door de huidige eigenaars en exploitanten van de betrokken terreinen, hetzij ongeveer 35.000 personen, te informeren via een aangetekende brief of een e-mail waarin het zijn intentie betekent om het terrein op te nemen in de inventaris. De aangeschreven personen kunnen deze informatie betwisten of aanvullen aan de hand van gegevens die onderbouwd worden door documenten die de op het terrein uitgeoefende activiteiten nader preciseren of door een verkennend bodemonderzoek uit te voeren. Op basis van de eventueel ontvangen informatie beslist Leefmilieu Brussel om de betrokken terreinen al dan niet in de inventaris van de bodemtoestand te behouden.

Sedert 2001 houdt Leefmilieu Brussel een inventaris van de bodemtoestand bij. Tijdens een eerdere validatiefase (2007-2009) werden er al 2.580 terreinen gevalideerd en opgenomen in de bodeminventaris. 
In 2011 werd de nieuwe procedure van validatie gestart en in 2015 werd de opmaak van de inventaris afgerond. Ongeveer 21.000 kadastrale percelen (op een totaal van 220.000 Brusselse percelen) waren zo tussen 2011 en 2015 het onderwerp van een informatie- en validatiecampagne. Sindsdien wordt de inventaris voortdurend bijgewerkt op basis van gemelde incidenten, gerealiseerde onderzoeken en behandelingen en afgeleverde of stopgezette milieuvergunningen.
Tot februari 2022 werden zo al 18.354 percelen gevalideerd, waarvan er meer dan 14.000 werden opgenomen in de inventaris van de bodemtoestand. Dankzij de validatieprocedure werden ook al zo’n 4340 sites uit de inventaris verwijderd die initieel waren opgenomen in een van de categorieën. De inventaris telt momenteel zo’n 14.450 sites, wat overeenstemt met ongeveer 20% van de gewestelijke oppervlakte (wanneer de percelen daadwerkelijk verontreinigd blijken, kan het zijn dat de verontreiniging slechts een deel van de site betreft - zie factsheet “Informatietools : inventaris van de bodemtoestand”). 437 percelen in de inventaris werden nog niet gevalideerd.

Categorieën van de inventaris

De percelen die zijn opgenomen in de inventaris van de bodemtoestand, zijn onderverdeeld in verschillende toestandscategorieën, zoals bepaald door de Bodemordonnantie (dd. 23 juni 2017): 

  • categorie 0: mogelijk verontreinigd;

Percelen waarop een risicoactiviteit wordt of werd uitgeoefend, waar een ongeluk of leegstand plaatsvond waarbij verontreinigende stoffen betrokken waren, of waar de verontreiniging van een naburig perceel zich naartoe kan hebben verspreid.
De lijst van risicoactiviteiten  is een selectie uit de lijst van ingedeelde inrichtingen (dus onderworpen aan een milieuvergunning of een voorafgaande melding) op basis van de mogelijkheid dat ze een bodemverontreiniging veroorzaken, zowel actueel als historisch.
Voor de terreinen opgenomen in de inventaris als categorie 0, dient de verkoper of de overdrager/stopzetter van een risico-activiteit een verkennend bodemonderzoek uit te uitvoeren en de verplichtingen op zich te nemen die uit een vastgestelde verontreiniging van de bodem zouden voortvloeien.

  • categorie 1: niet verontreinigd;
  • categorie 2: licht verontreinigd zonder risico;
  • categorie 3: verontreinigd waarbij de risico’s aanvaardbaar zijn (gemaakt) door ze onder risicobeheer te stellen;
  • categorie 4: verontreinigd in onderzoek of behandeling
    • 4a: (nog) niet in behandeling 
    • 4b: in behandeling 
    • 4c: met follow-upmaatregelen vóór de eindbeoordeling
  • gecombineerde categorie 0+: reeds onderzocht en/of behandeld maar mogelijk opnieuw of nog verontreinigd;

Verdeling van de percelen in de inventaris volgens categorie (31 december 2021)

Bron: Leefmilieu Brussel, onderafdeling Bodems, 2022

Volgens de inventaris werden 9.766 percelen reeds onderzocht of behandeld (categorieën (0+) 1, 2, 3 en 4) waarvan 59% nog verontreinigd is (5.780 percelen; cat (0+) 3 of 4). Van de percelen ingeschreven in de bodeminventaris, bevindt bijna de helft (49%) zich in categorie 0 of 0+ (mogelijk vervuilde percelen). Die 7061 mogelijk vervuilde percelen beslaan ongeveer 1/9e van de oppervlakte van het Brussels Gewest. In totaal zijn zo’n 11.310 percelen in het Brussels Gewest (potentieel) verontreinigd volgens de bodeminventaris. Het aantal percelen die zich in categorie 0 bevinden neemt af na verloop van tijd terwijl het aantal in de andere categorieën toeneemt of stabiel blijft. Dat is omdat deze laatste categorieën overeenkomen met de reeds bestudeerde percelen. Naargelang de bodemonderzoeken en de eventueel daaropvolgende bodemwerkzaamheden vorderen veranderen de bestudeerde percelen namelijk van categorie 0 naar categorie 1, 2 of 3.

Evolutie van het aantal percelen in de verschillende categorieën van de inventaris

Bron: Leefmilieu Brussel, onderafdeling Bodems, 2022

Meest voorkomende risicoactiviteiten op de sites in de inventaris

Onderstaande grafiek toont de verdeling van de meest voorkomende risicoactiviteiten op basis van de inventaris van de bodemtoestand. Op 70% van de sites in de inventaris, komen of kwamen minstens één van de volgende risicoactiviteiten voor: opslagplaatsen voor ontvlambare vloeistoffen (inclusief stookolietanks en tankstations), de werkplaatsen voor het onderhoud van voertuigen, de verfspuitcabines, de opslagplaatsen van gevaarlijke afvalstoffen, de opslagplaatsen voor gevaarlijke stoffen en de werkplaatsen voor metaalbewerking. 

Risicoactiviteiten die werden of worden uitgevoerd op de sites in de inventaris (31 december 2021)

Bron: Leefmilieu Brussel, onderafdeling Bodems, 2022 

Zoals hierboven vermeld zijn risicoactiviteiten een mogelijke bron van bodemverontreiniging. Bovenstaande grafiek is dus geen weergave van de activiteiten die effectief tot verontreiniging hebben geleid. Het zijn evenmin de risicoactiviteiten die aanleiding gaven tot opname in de inventaris. Bovendien is het mogelijk dat op één site meerdere risicoactiviteiten worden of werden uitgevoerd. 

De kaart van de bodemtoestand

De inventaris van de bodemtoestand werd verwerkt in een onlinekaart die kosteloos kan worden geraadpleegd. De kaart werd eind 2013 gepubliceerd door Leefmilieu Brussel teneinde een snelle toegang te garanderen tot de informatie over de bodemkwaliteit van de Brusselse terreinen. De kaart toont de terreinen opgenomen in de inventaris waarvan de gedetailleerde informatie al werd gevalideerd, ingedeeld volgens de 5 voormelde categorieën. Voor elk van de in kaart gebrachte terreinen werd een identificatiefiche opgemaakt die verder ook het adres, de kadastrale gegevens, de oppervlakte, kwetsbaarheidszone, geschiedenis van de risicoactiviteiten, een samenvatting van uitgevoerde bodemstudies enz. vermeldt. De informatie op de kaart, die doorlopend wordt bijgewerkt, wordt gegeven ter informatie; deze gegevens vervangen de bodemattesten niet.

Kaart van de inventaris van de bodemtoestand: Brussels Gewest (Maart 2022)

Bron: Leefmilieu Brussel, onderafdeling Bodems, 2022

Het bodemattest

Bij de verkoop van een terrein in Brussel of bij de overdracht van een risicoactiviteit aan een andere exploitant, is de overdrager wettelijk verplicht een bodemattest voor te leggen. Dat bodemattest vermeldt of het terrein al dan niet is opgenomen in de inventaris van de bodemtoestand en, in voorkomend geval, welke gedetailleerde informatie erin terug te vinden is. De attesten worden afgeleverd door Leefmilieu Brussel en zijn sinds 1 november 2010 betalend is (€39 / kadastraal perceel vanaf 2021). 
Tussen 2005 en december 2021 werden er in het totaal 385.266 bodemattesten afgeleverd. Het totale bedrag van de geïnde retributies voor deze attesten liep op tot ongeveer 9,5 miljoen euro.

Date de mise à jour: 17/05/2022